Wat we zagen, leerden en meebrengen naar
De Negensprong
Met een koffer vol indrukken, foto’s en ideeën zijn we terug uit
Slovenië. Daar volgden we de Erasmus+-cursus STEM in the Kindergarten.
In dit verslag nemen we jullie graag even mee: naar het land, naar de cursus en
naar een Sloveense kleuterschool. En natuurlijk vertellen we ook wat we hiervan
willen meenemen naar onze eigen klassen, van de kleuterklas tot het zesde
leerjaar.

Het meer van Bled, een van de vele prachtige plekken in Slovenië.
Een klein land met heel veel natuur

Uitzicht over de hoofdstad Ljubljana.
Slovenië ligt
in Centraal-Europa, ingeklemd tussen Italië, Oostenrijk, Hongarije en
Kroatië. Met ongeveer twee miljoen inwoners is het een klein land, maar de
verscheidenheid aan landschappen is indrukwekkend: bergen, bossen, meren en
zelfs een stukje Adriatische kust. Op de vlag prijkt de Triglav, de hoogste
berg van het land.
De officiële
taal is het Sloveens, maar we stonden versteld van het aantal dialecten: meer
dan veertig! Mensen uit verschillende regio’s klinken soms heel anders.
Gelukkig spreken veel Slovenen ook vlot Engels. Twee woordjes die we snel
oppikten: dober dan (goeiedag) en hvala (dank je).
Wat meteen opvalt, is hoe sterk de mensen verbonden zijn met de natuur. Meer dan de helft van het land is bedekt met bos. Wandelen, fietsen en buiten zijn horen er gewoon bij. Ook ecologie en duurzaamheid zijn geen apart thema, maar zitten verweven in het dagelijkse leven. In de klassen zagen we bijvoorbeeld overal sorteervuilbakjes, en veel scholen dragen met trots het label Eko vrtec (eco-kleuterschool).

Eko vrtec: recycleren begint al in de kleuterklas.

Honing rechtstreeks uit de raat.

De draak, symbool van Ljubljana.
Twee symbolen
kwamen we overal tegen. Eerst en vooral de bijen: bijenteelt maakt deel uit van
de Sloveense cultuur en erfgoed, en de beschilderde bijenkastjes zijn een
nationaal symbool. Het was zelfs op initiatief van Slovenië dat 20 mei werd
uitgeroepen tot Wereldbijendag. Daarnaast is er de draak van Ljubljana, die
volgens de legende de stad beschermt. Op de beroemde Drakenbrug staan grote
drakenbeelden en het motief duikt overal in de stad op.
Een klein
detail dat ons bijbleef: waar je ook gaat eten, je krijgt bijna altijd
automatisch een karaf water bij je maaltijd. Het kraanwater is er van
uitstekende kwaliteit en wordt beschouwd als iets vanzelfsprekends én
waardevols.
Hoe ziet een wetenschapper eruit?
Met die vraag
begon de cursus. Wie even nadenkt, ziet waarschijnlijk iemand met een witte
jas, een bril en proefbuisjes in een laboratorium. Ook wij tekenden dat beeld.
Maar al snel werden we uitgedaagd om verder te kijken dan dat stereotype.
Wetenschap zit
namelijk overal. Wetenschappelijk denken heb je nodig als architect,
verpleegkundige, landbouwer, technieker, kok of ingenieur. Eigenlijk gebruiken
we allemaal dagelijks wetenschappelijke vaardigheden zonder het te beseffen. En
misschien zijn kleuters wel de beste wetenschappers van allemaal: ze stellen
voortdurend vragen, onderzoeken hun omgeving, proberen dingen uit en geven niet
snel op wanneer iets niet meteen lukt.

Aan de slag tijdens de cursus.

Inspiratie
uit verschillende Europese landen.
Zelf proberen in het Superhero Lab
Tijdens de
cursus maakten we kennis met het Superhero Lab. Daar mochten we zelf allerlei
experimenten uitvoeren: onderzoeken, ontdekken en problemen oplossen. Niet om
antwoorden van buitenaf te krijgen, maar om ze zelf te vinden. We brachten ook
een bezoek aan het House of Experiments in Ljubljana, een interactief
wetenschapscentrum waar je alles zelf mag uitproberen.

In het House of Experiments ...

... mag je overal zelf aanzitten ...

... en de wetenschap zelf ervaren.
Wat ons het
meest is bijgebleven: STEM draait niet om een leerkracht die iets voordoet
terwijl de kinderen kijken. STEM draait om kinderen die zelf actief aan de slag
gaan. Ze voorspellen eerst wat er zal gebeuren, voeren het experiment uit,
observeren, trekken conclusies en proberen opnieuw wanneer iets niet werkt
zoals verwacht. Fouten maken hoort er dus helemaal bij.
Wie graag
verder inspiratie opdoet, vindt heel wat ideeën en materialen op www.superherolab.eu.
Nieuwsgierig maken met een verhaal
Hoe zorg je
ervoor dat kinderen echt geïnteresseerd raken in een STEM-opdracht? We
leerden methodes kennen uit verschillende Europese landen, en één ding kwam
telkens terug: het verhaal.
Een verhaal
prikkelt de verbeelding en creëert een probleem dat opgelost moet worden. Een
teddybeer blijft niet droog in de regen: hoe kunnen we hem beschermen? Een
konijntje moet een rivier oversteken: hoe bouwen we een brug? Of er is een
verloren schat die teruggevonden moet worden. Zo krijgt de opdracht betekenis
en gaan kinderen spontaan op zoek naar oplossingen.
Verrassend was
ook de plaats van mindfulness. Op het eerste gezicht lijkt dat niet
meteen bij STEM te horen, maar het blijkt een sterke ondersteuning. Door
kinderen even bewust te laten ademen, naar een geluid te laten luisteren, een
korte bewegingspauze of een aandachtsspel te doen, kunnen ze hun aandacht beter
richten. Zo starten ze meer gefocust en betrokken aan een onderzoek. Ook in de
lagere school, bijvoorbeeld na de speeltijd, is dat zeker het proberen waard.

Even tot rust komen voor we starten.
Op bezoek in een Sloveense kleuterschool
Tijdens onze
Erasmusweek bezochten we een publieke kindergarten. Al snel merkten we dat die
heel anders werkt dan onze kleuterscholen. Kinderen zijn er niet verplicht om
naar school te gaan, maar kunnen er wel een groot deel van de dag verblijven:
sommigen komen al vanaf 5.30 uur en blijven tot 9,5 uur per dag. Het onderwijs
in de kleuterschool is niet gratis,
zowel in openbare als in privéscholen, en de werking loopt ook tijdens de
vakanties gewoon door.

Spelend leren op de vloer van de klas.

Samen ontdekken en onderzoeken.

Wat ons vooral
opviel, was hoeveel vertrouwen de kinderen kregen. Ze kregen alle kansen om
zelf materiaal te onderzoeken, samen te werken en eigen oplossingen te
bedenken. De natuur was ook hier sterk aanwezig: onderzoekend leren, buiten
leren en zelfstandig ontdekken maakten deel uit van de dagelijkse praktijk.
Dat bezoek bevestigde
voor ons dat STEM niet iets is dat je af en toe organiseert, maar een manier
van denken die je verweeft in het dagelijkse klasgebeuren.
Probeer het zelf: de droge teddybeer
Een eenvoudig
experiment dat je zo kan overnemen, in de kleuterklas of de lagere school.
Nodig: een kleine knuffel, stukjes keukenpapier, aluminiumfolie, een plastic
zakje, stof, krantenpapier, een gieter of pipet met water en een bak.
- Voorspellen:
welk materiaal houdt de
teddybeer het best droog? Waarom denk je dat?
- Testen:
wikkel de teddy in het
gekozen materiaal en laat het “regenen”.
- Observeren:
is de teddy droog
gebleven? Wat gebeurde er met het materiaal?
Besluiten: klopte je voorspelling?
Wat zou je de volgende keer anders doen?
Wat nemen we mee naar onze school?
We kwamen terug
met veel inspiratie, en we willen het niet bij woorden houden. Als we onze week
in drie woorden moeten samenvatten:
- Natuur: leren in en over de natuur, en
vaker naar buiten trekken.
- Duurzaamheid: zorg voor de natuur,
recyclage en bewust leven als vanzelfsprekend onderdeel van de klaswerking.
- STEM: kinderen laten voorspellen,
uitproberen, fouten maken en opnieuw proberen, liefst vertrokken vanuit een
verhaal.
Want
uiteindelijk is STEM veel meer dan een proefje uitvoeren. Het gaat over
nieuwsgierig zijn, vragen stellen, durven proberen, fouten maken, opnieuw
beginnen en samen oplossingen zoeken. En laat dat nu precies zijn waar onze
kinderen elke dag opnieuw sterk in zijn.

Een
fijne groep, met dank aan Erasmus+.

Tot
ziens, Slovenija!
Heb je vragen, ideeën of zin om samen iets uit te
proberen in je klas? Spreek ons gerust aan. Hvala!
Conny Vanfleteren en
Gina Scharmin